In den beginne was de verwondering

Toen ik nog jonger was dan nu, meende ik dat Onze Lieve Heer in het stopcontact woonde. De opvatting van mijn ouders dat hij alom tegenwoordig was, was mij te groots en te ongelofelijk. Daar kwam bij dat er uit het stopcontact erg veel licht en beweging kwam, onzichtbare stroom zelfs. Daar moest wel iets heel machtigs achter zitten. Nee, Onze Lieve Heer woonde beslist in het stopcontact en daarom kon je ook maar beter niet proberen je vingers erin te proppen want wie weet, zou HIJ je naar binnen trekken. Geen aangename gedachte, al had ik geen idee wat een permanent verblijf bij Onze Lieve Heer zou betekeken.

In de loop van de jaren bleken nog al wat mensen daar een veel helderder beeld van te hebben en zo kwam ik in aanraking met de Bijbel. Een wonderbaarlijk boek  waarin een God die aanzet tot haat, discriminatie, moord en brandstichting zichzelf een liefhebbende God noemt. Het Oude Testament kan voor mijn gevoel dan ook nauweelijks een bron van vreugde en van hoop zijn en het leidt in Israël in elk geval tot stiekeme bouw van nederzettingen en annexatie van de oude stad Jeruzalem, Jeroe Shalaïm.

De Bijbel, een wonderbaarlijk boek maar zeker niet enig in zijn soort want de wereld heeft vele Heilige Geschriften voortgebracht: de Griekse en Noorse Mythologie, het Nieuwe Testament, de Koran, het zijn er maar enkele voorbeelden van. De mens heeft eerst door mondelinge overlevering en later door geschrift steeds gezocht naar een verklaring van de wereld in en buiten hem of haar maar daar bleef het niet bij. De Heilige geschriften moesten ook op zijn minst een diffuus beeld geven van de toekomst, het verdwijnpunt waar de wereld en de mens zich naartoe begaven. Zo is de Bijbel het boek van de heerlijke verlossing geworden en de Noorse Mythologie het verhaal van de depressie en dreiging, de Götterdämmerung waarmee Adolf Hitler zo graag schermde.

De openbaring die al deze geschriften bregt, is dat de mens steeds naar verklaringen heeft gezocht en dat die verklaringen niet zover uiteen liggen, hoever volkeren en mensen ook van elkaar vandaan woonden. Sowieso is het verhaal van de schepping der aarde een universeel verschijnsel.

II

Plaats vinden

Hoewel dese site niet uitsluitend over godsdienst en religie gaat, is het toch van belang om eens te kijken naar de scheppingsverhalen, verschillen en overeenkomsten. het scheppingsverhaal is namelijk niet alleen karakteristiek voor de menseheid maar ook voor de individu. Vanuit de verwondering b egint de mens zijn of haar eigen plaats op aarde te omlijnen, collectief of individueel. Laten we daarbij maar meteen een eind maken aan een merkwaardig misverstand. Er bestaat namelijk geen verschil tussen polytheïsme en monotheïsme. Alle godsdiensten zijn monotheïstisch van aard als het erom gaat een allesbeheersende macht aan te duiden. Alle goedsdiensten zijn  ook polytheïstisch van aard als het gaat om hun uiterlijke vormgeving. Zoals het Oude Testament is opgebouwd rond de almacht van Jahwe, zo kenden de Grieken “Moira”.  het noodlot, een macht waaraan ook de goden op de Olympus zich niet konden onttrekken.

De almachtige schepper bij de Indianen is “Dondergeest”, een woord dat overeenkomst vertoont, qua inhoud, met “big bang” en dat qua vorm aansluit bij de Europese hoofdgoden die met donder en bliksem goochelden.

Bij Hindoes en Boeddhisten heeft de schepping steeds weer opnieuw plaats, een cyclische beweging die veel meer op het individu is gericht dan op de collectiviteit van de wereld. Opmerkelijk is de combinatie van de drie belangrijkste goden in de Hindoegoedsdienst, de Heilige Drievuldigheid in het Christendom en de drievoudigheid van Moira.

De aboriginals hebben hun eigen verhaal dat opvallende overeenkomsten vertoont met de aanvang van het Oude Testament. In den beginne was de Aarde een eindeloze en donkere vlakte, gescheiden van de lucht en van de grijze zoute zee en gehuld in een schimmig schemerduister .
Er was geen Zon, geen Maan en geen Sterren .

Maar ergens ver weg woonden de Luchtbewoners : Wezens met de zorgeloosheid van de jeugd , met een menselijke gedaante maar met de poten van emoes en gouden haar glinsterend als spinnenwebben in de ondergaande zon, leeftijdloos en nooit ouder wordend, wezens, die sinds de eeuwigheid huisden in hun groene, waterrijke paradijs aan gene zijde van de westelijke wolken .

Volgens de Aboriginals waren er ook grote diepten in het aardoppervlak en dat zouden laten waterpoelen worden. Deze diepten waren omringd door een weke massa.

Maar onder de aardkorst twinkelden de sterrenconstellaties, scheen de Zon, waste en kromp de Maan en lagen alle vormen van leven te slapen: het scharlakenrood van een duivelskop, de iriserende glans van een vlindervleugel, de trillende witte snorharen van Oude Man Kangoeroe –sluimerend als zaadjes in de woestenij, die moeten wachten op een toevallig langskomende regenbui.
Op de ochtend van de Eerste Dag voelde de Zon de drang om geboren te worden

Niks Big Bang en ook geen almachtige god maar de drang der dingen en wezens zelf speelde een rol. Ook verderop in het scheppingsverhaal van deze mensen vormde de eigendrang van de dingen de belangrijkste motivatie. Er was geen denken aan een grote, algemenen doelstelling, een goddelijk plan.

Dat is ook veelal het geval bij de scheppingsverhalen van de Indianen. Hieronder volgt een fragtment.

“Vroeger was de hemel niet zo hoog en de vogels stootten dan ook constant hun hoofd ertegen. Totdat ze de hemel met vereende krachten omhoog duwen. Maar nu is er geen nacht meer en is het altijd licht! De mensen proberen duisternis te brengen, maar die zit verborgen in twee kruiken die bewaakt worden door een demon. Ze roepen de hulp van de vogels in om het dag en nacht ritme te herstellen. “

Dichter bij huis: de Grieken lieten de schepping van wonderen aan elkaar hangen. Uit de chaos die ebstond werd de godih Gaia (van de aarde) gevormd. Er is geen duidelijke aanwijzing wie er zorg droeg voor die vorming. Gaiqa kreeg ook zo maar een kind, wat een beetje doet denken aan een onbevlekte ontvangenis. Dit kind was Uranus, de hemel. Uranus was echter bang voor zijn kindeeren en bergde ze op allerlei donkere plaatsen op. Dat deed hij ook nog toen de eerste generatie kinderen voorbij was en er aardige kindertjes tevoorschijn kwamen. Dat deed gaia veel verdriet en zij zon op wraak. Die werd uiteindelijk uitgevoerd door haar zoon Kronos maar deze bleek ook al geen beste te zijn want hij at zijn kinderen op. Om van kronos af te komen was er opnieuw een wonder nodig. Gaia en haar dochter Rhea zorgden samen voor een nieuwe zoon, Zeus. Hoe twee vrouwen een kind kregen, blijft duister. Zeus maakte de mens, uit goud.

Wat scheppingsverhalen duidelijk maken, is dat de mens aanvankelijk niet als handelende persoon optreedt. De mens is geen schepper al komen Boeddhisme en Hindoeisme daar wel heel dichtbij. Maar wat nu als er inw erkelijkheid geen sprake was maar inderdaad alleen maar een doorbraak van bewustzijn? Is het niet mogelijk dat mensen al lang op aarde rondliepen nog voordat zij een bewuste waarneming van hun omgeving kenden? Is het mogelijk dat planten in dat opzicht de mens gaan opvolgen?

(Wordt vervolgd)

www.spiritualiteit.nl

Ik weet het niet of dieren de mens gaan opvolgen en ik weet ook niet of zij daartoe de kans krijgen. Sinds de mens van zichzelf heeft beweerd de kroon der schepping te zijn, ziet het er voor de onderdanen slecht uit. De een na de ander sterft uit. Vandaag nog las ik ene verhaal van een hoogleraar uit Wageningen die het opname voor de ganzen. ” Ook zij zoeken een plek om te leven maar wij hebben al zoveel plek ingenomen”, zegt hij in het krantenartikel. Dat is inderdaad een gegeven om wanhopig van te worden. Wij zijn niet in staat de wereld te delen met andere wezens. Dat is heel vervelend omdat ook zij niet gevraagd hebben om te zijn wie zij zijn, om met ons in aanraking te komen en om de wereld geschopt te worden. De grote vraag is natuurlijk hoe bij een diersoort, neem de zebra’s het scheppingsverhaal eruit zou gaan zien. Misschien zou het beginnen met ” In den Beginne was er de algehele verwoesting, aangericht door het MONSTER dat alles opvrat (en daar zouden ze dan ONS mee bedoelen).

Zeker is wel dat mensen en dieren en ook planten nog nooit kans hebben gezien om een fatsoenlijke manier gezamenlijk de schepping te rentenieren. Mensen bepalen bijvoorbeeld voortdurend of er van een bepaalde soort teveel zijn. Hoe ze die hoeveelheden vaststellen is onduidelijk behalve dan dat ze altijd ten gunste van de mens uitvallen. Hoe dan ook, uitgaande van de gedachte dat God in het stopcontact woont en dat het stopcontact door mensen is gemaakt, zou je kunnen gaan geloven dat God een schepsel van de mens is maar…dan vergeet je weer dat de elektriciteit er eerder was dan het stopcontact. Daaruit blijkt maar weer een hoe geweldig ingewikkeld een vak als theologie is.

Goed, het godsbewijs blijft nog even uit vrees ik omdat ik ene heel ander onderwerp aan wilde snijden. In de afgelopen tijden ben ik steeds meer mensen tegengekomen die beweerden dat godsdienst de oorzaak van oorlog is. Ik geloof daar dus helemaal niets van. De oorzaak van oorlog is de mens en hij.zij zal altijd ene smoes ten eigenen gunste zoeken om die oorlog goed te praten. Soms, ja soms, wordt zo’n oorlog zelfs vredesactie genoemd maar goed, ook daar wil ik het nu niet over hebben. Nee, het gaat om het begrip ” godsdienst”. Waar komt dat eigenlijk vandaan?  Ik denk dat we vier begrippen goed van elkaar moeten onderscheiden: geloof, religie, godsdienst en kerk.

Geloof is heel individueel en persoonlijk. Het is de manier waarop je tegen de wereld om je heen aankijkt en de zin of de onzin die je daaraan geeft. Alleen voor jou persoonlijk, daar heb je verder niemand voor nodig. Religie is het gevoel van verbondenheid dat je hebt met alles in je omgeving. Het is een nader gespecificeerd geloof omdat het de verbinding, de band met binnen- en buitenwereld centraal stelt. Religie gaat er dus ook vanuit dat er een band bestaat tussen jou en de andere mensen en dat kan leiden tot de gedachte dat iedereen of in elk geval ene groep mensen hetzelfde denkt over binnen-, buitenwereld en de band daartussen.

In dat geval kun je spreken van godsdienst. Dat is de verondersteld gelijke zienswijze van ene groep mensen op de wereld om hen heen. Verondersteld om dat niemand zeker weet of het beeld precies gelijk is. Om die overeenkomst vat te leggen, krijgt ze vorm in het beeld van een god of van goden en de verweving rond hem die opppermacht(en) door verhalen. Deze verhalen zijn dan veelal weer opgeschreven in een heilig boek of op heilige stenen. Centraal bij het woord “godsdienst”  staat het collectieve, de gezamenlijkheid.

Tenslotte is er de kerk, het sluitstuk. De kerk is de totaal geformaliseerde vorm van de godsdienst. Het gaat niet alleen meer om het collectieve geloof maar om rechtzinnigheid, kennis van regels, gebruiken en voorschriften. Daarover wordt gewaakt door de functionarissen van de kerk. De individualiteit van het geloof heeft hier helemaal plaatsgemaakt voor gezag en structuur en waarden en normen die van bovenaf zijn opgelegd. En ja, ook in het Boeddhisme kom je dat tegen. Weliswaar spelen goden niet steeds een heel belangrijke rol, behalve in de Tibetaanse variant, maar regels en gebruiken zijn er wel en zij overspoelen maar al te graag de individuele inzichten en behoeften.

De aarde 

Wie heeft ons ooit verteld dat de aarde ons in eigendom was gegeven, een soort bal om mee te spelen waarop alle andere leven in dienst van ons zou staan en slechts tot nut en of vermaak van de mens zou dienen? Wie om zich heen kijkt, raakt er al gauw snel van overtuigd dat de mens zichzelf beschouwd als heerser op aarde waaraan alles is onderworpen. Alles is slechts aanwezig voor de mensheid om met enig dédain naar te kijken en als het even kan, om te gebruiken. Een paard is om te berijden, eenhond om te waken en ene kat om muizen te vangen. Maar hoe is de mens op dat idee gekomen? Heeft hij ook maar één seconde bijgedragen aan de schepping van al deze wezens of heeft hij ook maar één originele gedachte gehad over het ontstaan van het leven. Ik kan het in de geschiedenis nergens terugvinden en dus blijft de vraag: wie geeft de mens het recht om als een barbaar te heersen over alle andere levende wezens? In werkelijkheid hebben alle levende wezens hetzelfde recht op de aarde. Geen van allen hebben zij op een voor ons waarneembare wijze gekozen voor hun aanwezigheid hier temidden van zoveel andere wezens en waarom dus zou et ene levende wezen een groter recht hebben op de aarde dan het andere. Alleen het recht van de sterkste, voor zover die kracht waarneembaar is via de gebruikelijke zintuigen, kan dat recht ondersteunen. Maar dat is geen recht maar onrecht en leidt uitsluitend tot verwoesting.